01.22.08
As cantigas de Santa Maria

Um dos maiores e mais ricos monumentos da música medieval é a composição de Cantigas de Santa Maria, que foi levado a cabo na corte de São Afonso X, o sábio, sob impulso e direção do próprio rei de Castela e Leão, projeto que o ocupou até a sua morte em 1284.
Santo Afonso X, o sábio, se dedicou com devoção as cantigas, como a nenhuma outra de suas obras de arte realizadas no período de seu iluminado reino.Este imenso fresco dedicado a Santíssima Virgem Maria é corporizado numa composição a vários níveis: os textos poéticos, a música e as imagens do preciosíssimo manuscrito iluminado, nos quais foram transcritos louvores a Nossa Senhora, os seus milagres e trechos de história sacra. As cantigas somam um total de 427 músicas, que estão repartidos em quatro manuscritos: um localizado na Biblioteca Nacional da Espanha, dois no Escorial e o quarto em Florença.
Pode-se dividir as cantigas em dois grupos:
1º “Cantigas de Nossa Senhora” => São Cantigas narrativas com louvores a Virgem Santa Maria, e é um grande compêndio de histórias, milagres, etc., relacionados com a Virgem, seja pela intervenção direta, ou pelos amores místicos que a sua figura gera nas almas piedosas.2º “Cantigas de Loor (louvor)” => São músicas mais curtas (posto que são as cantigas cujo número de ordem é múltiplo de dez), trata-se de poemas mais sérios, profundos, quase místicos nos quais em lugares de cantar os milagres de Nossa Senhora, reflete-se sobre ela, como numa oração.Sua composição é feita no galeco-português, onde era a língua fundamental da lírica culta em Castela no século XIII.
A baixo para um conhecimento maior dos meus leitores vou deixar algumas letras dessas cantigas para leitura e compreensão.
Segue:
Santa Maria amar
Cantiga 07-
Esta é como Santa Maria livrou a abadessa prenne,
que adormecera ant’ o seu altar chorando. devemos muit’ e rogar
que a ssa graça ponna
sobre nos, por que errar
non nos faça, nen peccar,
o demo sen vergonna.Porende vos contarey
un miragre que achei
que por ha badessa
fez a Madre do gran Rei,
ca, per com’ eu apres’ ei,
era-xe sua essa.
Mas o demo enartar
a foi, por que emprennnar
s’ ouve dun de Bolonna,
ome que de recadar
avia e de guardar
seu feit’ e sa besonna.Santa Maria amar…As monjas, pois entender
foron esto e saber,
ouveron gran lediça;
ca, porque lles non sofrer
quería de mal fazer,
avian-lle mayça.
E fórona acusar
ao Bispo do logar,
e el ben de Colonna
chegou y; e pois chamar
a fez, vo sen vagar,
leda e mui risonna.
Santa Maria amar…
O Bispo lle diss’ assi:
«Dona, per quant’ aprendi,
mui mal vossa fazenda
fezestes; e vin aqui
por esto, que ante mi
façades end’ emenda.»
Mas a dona sen tardar
a Madre de Deus rogar
foi; e, come quen sonna,
Santa Maria tirar
lle fez o fill’ e criar
lo mandou en Sanssonna.
Santa Maria amar…
Pois s’ a dona espertou
e se guarida achou,
log’ ant’ o Bispo vo;
e el muito a catou
e desnua-la mandou;
e pois lle vyu o so,
começou Deus a loar
e as donas a brasmar,
que eran d’ordin d’Onna,
dizendo: «Se Deus m’anpar,
por salva poss’ esta dar,
que non sei que ll’aponna.»
Santa Maria amar…
Quena festa e o dia
Cantiga 195-
Como Santa Maria fez que onrrassen o cavaleiro
que morreu no torneamento, porque guardou a sa festa.
Quena festa e o dia
da mui Groriosa
quiser guardar todavia,
seer-ll-á piadosa.
E desto contado
per mi mui de grado
será e mostrado
que a que nos guia,
a mui Preciosa,
fez miragre sinaado,
come poderosa,
Quena festa e o dia
da mui Groriosa
quiser guardar todavia,
seer-ll-á piadosa.
Dun bon cavaleiro
d’ armas, que senlleiro
con seu escudeiro
a un tornei ya
e viu mui fremosa
mena en un terreiro
e muit’ amorosa.
Quena festa e o dia
da mui Groriosa
quiser guardar todavia,
seer-ll-á piadosa.
El nunca quisera
casar, mas mui fera-
mente garçon era;
poren lle fazia
ssa luxuriosa
voontade que ouvera
sempr’ e boliçosa,
Quena festa e o dia
da mui Groriosa
quiser guardar todavia,
seer-ll-á piadosa.
Que a cobiiçasse
e a demandasse
e sigo levasse,
e que averia
noite mui viçosa,
se con ela albergasse,
e mui saborosa.
Quena festa e o dia
da mui Groriosa
quiser guardar todavia,
seer-ll-á piadosa.
A seu padr’ agynna
mandou da menynna,
dessa fremosynna,
que el lle daria
per que menguadosa
nunca fosse nen mesqa,
mais sempr’ avondosa.
Quena festa e o dia
da mui Groriosa
quiser guardar todavia,
seer-ll-á piadosa.
E el con pobreza,
por gãar requeza
fez grand’ avoleza,
disse que querria;
e mui vergonnosa-
mente lla deu con vileza,
ca non por esposa.
Quena festa e o dia
da mui Groriosa
quiser guardar todavia,
seer-ll-á piadosa.
Pois lla outorgada
ouve [e] levada
dentr’ a ssa pousada,
ela sse changia,
dizend’: «Ai, coitosa,
nunca mais serei chamada
virgen omildosa.»
Quena festa e o dia
da mui Groriosa
quiser guardar todavia,
seer-ll-á piadosa.
U ela chorava,
el lle demandava
como sse chamava.
Diss’ ela: «Maria
a malavegosa,
que en quant’ eu receava
ca com’ astrosa;
Quena festa e o dia
da mui Groriosa
quiser guardar todavia,
seer-ll-á piadosa.
Ca sempr’ eu guardara,
pois sabad’ entrara,
sa noit’ e punnara
de ter vigia
pola desejosa
vida gãar, que achara
certa, non dultosa.»
Quena festa e o dia
da mui Groriosa
quiser guardar todavia,
seer-ll-á piadosa.
Quand’ el est’ oydo
ouve, esmarrido
foi e mui partido
do que cometia;
e ant’ a chorosa
se connoceu por falido,
pois religiosa
Quena festa e o dia
da mui Groriosa
quiser guardar todavia,
seer-ll-á piadosa.
Era ben na mente.
Poren mantenente
a un seu sergente
diz: «A abadia
que é en Tolosa
mi leva, de San Clemente,
esta querelosa.
Quena festa e o dia
da mui Groriosa
quiser guardar todavia,
seer-ll-á piadosa.
E di log’ a essa
que é abadessa,
que nunca condessa
sigo colleria
que mais proveitosa
lle seja, ca, mia promessa,
non é revoltosa.»
Quena festa e o dia
da mui Groriosa
quiser guardar todavia,
seer-ll-á piadosa.
Ey-la no convento,
e el, non con cento,
no torneamento,
u morte prendia
mui perigoosa;
e [y] ouv’ enterramento
na praça ervosa.
Quena festa e o dia
da mui Groriosa
quiser guardar todavia,
seer-ll-á piadosa.
O convent’ estando
a el asperando
muit’ e preguntando
quando chegaria;
mais lá mui queixosa
a moça foi por el, quando
ouve sospeytosa
Quena festa e o dia
da mui Groriosa
quiser guardar todavia,
seer-ll-á piadosa.
Sa vida, e forte
temeu del sa morte.
Mas deu-ll’ en conorte
de noit’ u durmia
a mui Graciosa,
dizendo: «Daquel ssa sorte
non é temerosa,
Quena festa e o dia
da mui Groriosa
quiser guardar todavia,
seer-ll-á piadosa.
Ca ja é na vida
santa e comprida.
Mas tu sen falida
mia messageria
faz com’ aguçosa
à abadessa, que ida
faça mui trigosa
Quena festa e o dia
da mui Groriosa
quiser guardar todavia,
seer-ll-á piadosa.
Ali u lidaron,
ca ben y mataron
e ar enterraron
aquel que t’ avia
por muit’ enganosa-
mente, e a el tiraron
daquest’ amargosa
Quena festa e o dia
da mui Groriosa
quiser guardar todavia,
seer-ll-á piadosa.
Vida e deserta;
de que será certa
quando vir aberta-
mente que nascia
ha deleytosa
rosa; poren sen referta
vaa y goyosa.»
Quena festa e o dia
da mui Groriosa
quiser guardar todavia,
seer-ll-á piadosa.
A moça, que sage
foi, aquel viage
fez com’ é usage;
foi quant’ ir podia
aa mui briosa
abadess’ e seu message
contou mederosa-
Quena festa e o dia
da mui Groriosa
quiser guardar todavia,
seer-ll-á piadosa.
Ment’. E ela disse:
«Non foi quen oysse
nunca neno visse
est’ e eu sandia
e mui revatosa
seria sse y saisse
por ti, mentirosa.»
Quena festa e o dia
da mui Groriosa
quiser guardar todavia,
seer-ll-á piadosa.
A moç’ esperduda
sse foi, e viuda
a Virgen sannuda
ouve que dizia:
«Torn’ à orgullosa
abadessa atrevuda
e mui desdennosa,
Quena festa e o dia
da mui Groriosa
quiser guardar todavia,
seer-ll-á piadosa.
E dá-lle synaes
de pecados taes
que fez mui mortaes,
per que yr devia
aa espantosa
perdiçon, porque fez maes
come vil lixosa.»
Quena festa e o dia
da mui Groriosa
quiser guardar todavia,
seer-ll-á piadosa.
A moça mui quedo
llo diss’ e con medo.
E a dona cedo
meteu-sse na via
muit’ apressurosa-
ment’, e non guardou degredo,
e foy affanosa
Quena festa e o dia
da mui Groriosa
quiser guardar todavia,
seer-ll-á piadosa.
En desoterra-lo
e dali leva-lo
e depois deita-lo
como merecia;
ca maravillosa
vertude fez en mostra-lo
a mui vertuosa.
Quena festa e o dia
da mui Groriosa
quiser guardar todavia,
seer-ll-á piadosa.
Daly adeante
foi mui ben andante
a moça, que ante
muito mal soffria
da mui despeitosa
abadessa de talante
brava e sannosa.
Quena festa e o dia
da mui Groriosa
quiser guardar todavia,
seer-ll-á piadosa.
Por enquanto é somente isso, tenho mais 425 letras das cantigas de Santa Maria, uma mais bela que a outra, porém ficarei um texto extremamente grande para se colocar…
Para quem tiver curiosidade de ouvir um Midi das Cantigas ou até mesmo ler as outras letras eu indico um site que valeria a pena entrar:
http://brassy.club.fr/PartMed/Cantigas/CSMIDI.html
Até Mais,
In Corde Jesu et Mariae semper,
Aline Souza